Thăng Long – Đông Đô –Hà Nội những cột mốc xuyên chảy

Thăng Long tên khai mở kinh đô muôn đời
Thăng Long hiểu theo nghĩa hán tự thông dụng là rồng bay. Tương truyền mùa thu năm Canh Tuất (1010) vua Lý Thái Tổ rời đô từ Hoa Lư ra Đại La khi thuyền chuẩn bị cập bến nhà vua nhìn thấy phía kinh thành có đám mây hình thù con rồng vàng đang bay lên vua cho đó là điềm lành bèn đổi tên là Thăng Long. Thăng long - rồng bay lên hình tượng thể hiện cho chí khí bay cao vươn xa của một dân tộc trong vận hội mới. Tên Thăng Long từ đó đã đi vào lịch sử khai sáng kinh đô và đã trở thành một danh từ có ý nghĩa biểu trưng cho văn hóa của thủ đô nước Việt. Ngày nay tên Thăng Long ít dùng. Tuy nhiên nói đến Thăng Long là gợi lên trong mỗi người dân niềm tự hào tôn kính thiêng liêng.

Đông Đô tiếp nối Thăng Long:
Cuối thế kỷ 14 nhà triều Trần suy yếu lợi dụng tình hình đó Hồ Quý Ly một quý tộc ngoại thích nhà Trần đã tập hợp lực lượng soán ngôi nhà Trần lập ra nhà Hồ lấy tên nước là Đại Ngu. Hồ Quý Ly dời đô về xứ Thanh định đô là Tây đô và Thăng Long được đổi tên là Đông Đô. Nhà Hồ vừa gây dựng thế lực còn yếu cuối năm 1406 Nhà Minh -Trung Quốc mang quân sang xâm lược Nhà Hồ tổ chức kháng chiến nhưng đã thất bại vì nhiều lý do khác nhau ngày 21/1/1407 Đông Đô thất thủ. Nhà Minh khi thiết lập sự thống trị của mình ở Đại Việt đã đỗi tên Đông Đô thành Đông Quan. 1407 Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa Lam Sơn chống Minh đến năm 1428 giành thắng lợi Lê lợi lên ngôi liền trở lại tên nước Đại Việt và Đông đô. Đông đô vẫn là kinh đô thủ phủ của triều Lê sơ. Hai năm sau 1430 Lê lợi đổi Đông Đô thành Đông Kinh. Đông kinh trở thành thủ phủ tấp nập với 36 phố phường. Nhà Lê phát triển đất nước đạt được những đỉnh cao phồn thịnh trong các triều đại phong kiến đặc biệt cuối thế kỷ 15 dưới triều vua Lê Thánh Tông. Nửa đầu thế kỷ 16 nhà Lê suy yếu năm 1527 Mạc Đăng Dung cướp ngôi vua lập ra nhà Mạc đổi tên Đông kinh trở về tên Thăng Long. Thời kỳ này Thăng Long có nhiều biến động do tình hình chính trị. Với danh nghĩa Phù Lê diệt Mạc các lực lượng đối lập nổi lên khắp nơi. Năm 1533 các lực lượng này tập hợp và dựng lên một triều vua bù nhìn thuộc dòng dõi nhà Lê là Vua Lê Trung Hưng. Năm 1545 quyền lực rơi vào tay họ Trịnh. Dưới thời Lê Trịnh Thăng Long cũng có những bước phát triển mới tên Thăng Long vẫn được giữ nguyên. Song chúa Trịnh bạo ngược sa đọa đời sống nhân dân khốn khó người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ nổi lên như một vì sao sáng chiêu mộ lực lượng Bắc tiến đã dẹp Trịnh phù Lê. Tuy nhiên nhà Lê lúc này nhu nhược về chính trị bất lực trước ngoại xâm Nguyễn Huệ - Quang Trung lại tiếp tục ra Bắc đánh tan hơn 20 vạn quân Thanh. Diệt xong ngoại xâm nhà vua trở lại Phú Xuân (Huế) kinh thành Thăng Long trở thành thủ phủ của Bắc Thành không đóng vai trò là trung tâm chính trị nữa. ....Dưới triều Tây Sơn với chính sách sáng suốt của Quang Trung Thăng Long có những bước khởi sắc tích cực.

Bước ngoặt mới: Thăng Long được đổi tên thành Hà Nội và cái tên ấy được giữ đến hôm nay.
Dưới triều đại Tây Sơn một thế lực nổi lên đó là Nguyễn Ánh Nguyễn Ánh dựa vào cầu viện bên ngoài và lợi dụng lục đục trong nội bộ vương triều cũng như cái chết sớm của vua Quang Trung đã lật đổ nhà Tây Sơn thiết lập vương triều của mình. Nguyễn Ánh lên ngôi với niên hiệu Gia Long vẫn đóng đô ở Phú Xuân Thăng Long vẫn là thủ phủ của Bắc thành gồm 11 trấn. Năm 1831 dưới thời vua Minh Mạng nhà vua làm cuộc cải cách đánh dấu sự thay đổi toàn cục về hành chính đất nước. Với Thăng Long Minh Mạng bỏ các trấn thành lập tỉnh Hà Nội. Tỉnh Hà Nội được mở rộng bởi các phần đất của các vùng xung quanh hợp vào Thăng Long trước đó. Thăng Long trở thành tỉnh lỵ của Hà Nội và từ đó cũng được gọi là Hà Nội. Hà Nội trở thành thủ phủ và trung tâm kinh tế lớn của đất nước.
Năm 1858 thực dân Pháp xâm lược đến năm 1954 sau đó là Mỹ năm 1954- 1975 Hà Nội bao lần bị thất thủ bị đánh phá nhưng cái tên Hà Nội vẫn được giữ nguyên và Hà Nội vẫn là thủ phủ linh hồn của nước Việt. Khi đất nước được giải phóng Bắc Nam thống nhất tại cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc hội khóa VI ngày 25 tháng 4 năm 1976 Hà Nội được chọn làm thủ đô của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Từ đó đến nay trải qua nhiều lần hợp nhất chia tách rồi lại hợp nhất nhưng cái tên Hà Nội đã được định hình vững chắc trong lịch sử dân tộc trong mỗi trái tim người dân nước Việt.
Vậy là Từ Thăng Long đến Đông Đô và Thăng Long - Hà Nội những cái tên-những cột mốc trong dòng chảy và trải qua những biến thiên thăng trầm của thời cuộc nhưng ngọn nguồn văn hóa Thăng Long buổi đầu khai sáng kinh đô vẫn xuyên suốt và tiếp nối đến hôm nay trong dòng mạch Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội. Ngọn nguồn tinh hoa ấy sẽ còn mãi tiếp biến trong trường thời gian vĩnh cửu trong tâm khảm các thế hệ người Việt Nam trong muôn đời sau dân tộc và nhân loại.
Hà Nội 17 tháng 9 năm 2010.
_____
Tham Khảo:
1. Sở GD ĐT Hà Nội Lịch sử Hà Nội Nhà xuất bản Hà Nội 2004;
2. Nguyễn Vinh Phúc: 1000 năm Thăng Long Hà Nội NXB Trẻ TP HCM 2009.
............